Kapilaroskopia - co to jest?
Kapilaroskopia (często nazywana kapilaroskopią wału paznokciowego) to bezpieczna i dobrze ugruntowana metoda oceny strukturalnych zmian w mikrokrążeniu. Pozwala ona lekarzowi na bezpośrednią obserwację najmniejszych naczyń krwionośnych w organizmie – naczyń włosowatych (kapilar).
Badanie to jest niezwykle istotne w reumatologii, ponieważ zmiany w drobnych naczyniach krwionośnych często poprzedzają objawy narządowe wielu poważnych schorzeń, w tym chorób autoimmunologicznych.
Na czym polega badanie?
Kapilaroskopia polega na oglądaniu wałów paznokciowych u rąk przy użyciu specjalistycznego urządzenia. Najczęściej oceniane są palce od II do V. Pętle naczyń są tam ułożone równolegle do powierzchni skóry, co umożliwia ich dokładną obserwację pod powiększeniem. Najdokładniejszą metodą jest wideokapilaroskopia, która wykorzystuje cyfrowy wideomikroskop podłączony do komputera, co pozwala na uzyskanie powiększenia rzędu nawet 200 razy.
W celu jak najlepszego uwidocznienia naczyń na badany obszar nanosi się kroplę specjalnego olejku immersyjnego. Podczas badania, ocenia się m.in. układ i liczbę naczyń włosowatych, a także ich rozmiar (średnicę pętli) oraz kształt.
Wskazania do kapilaroskopii:
Głównym zastosowaniem kapilaroskopii jest konieczność diagnostyki różnicowej objawu Raynauda. Badanie to pozwala odróżnić postać pierwotną (łagodną) od postaci wtórnej, która może towarzyszyć poważnym chorobom tkanki łącznej. Inne wskazania do wykonania badania, to m.in.:
Podejrzenie układowych chorób tkanki łącznej, szczególnie twardziny układowej,
monitorowanie postępu zdiagnozowanej już choroby, np. mikroangiopatii u osób z cukrzycą czy przewlekłej niewydolność naczyń żylnych,
ocena skuteczności wdrożonego leczenia naczyniowego.
Kapilaroskopia a objaw Raynauda
Objaw Raynauda to gwałtowne blednięcie, a następnie sinienie i zaczerwienienie palców pod wpływem zimna lub silnego stresu. Jest stanem dotykającym znaczną część populacji (od 3% do 5%), jednak jego podłoże może być różne. Kapilaroskopia jako jedyne badanie pozwala na bezpośrednie i nieinwazyjne różnicowanie objawu Raynauda– między łagodną postacią pierwotną, a znacznie poważniejszą postacią wtórną.
U osób z pierwotnym objawem Raynauda, który zazwyczaj ma podłoże czynnościowe i nie wiąże się z uszkodzeniem struktury naczyń, obraz kapilaroskopowy jest niemal zawsze prawidłowy. Obserwowane są regularnie rozmieszczone, cienkie pętle o kształcie spinki do włosów, co daje pacjentowi pewność, że jego dolegliwości nie są zwiastunem choroby układowej i wymagają jedynie ochrony przed zimnem.
Sytuacja zmienia się w przypadku, gdy zostaną zaobserwowane nieprawidłowości w mikrokrążeniu. Pozwala to z dużym prawdopodobieństwem podejrzewać wtórny charakter objawu Raynauda.
Warto podkreślić, że zmiany naczyniowe, takie jak obecność megakapilar (naczyń olbrzymich) czy mikrowylewów, mogą wyprzedzać wystąpienie innych objawów oraz pojawienie się specyficznych przeciwciał w badaniach krwi nawet o wiele lat. Dzięki temu możliwa wczesna diagnostyka chorób m.in. reumatologicznych, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń narządowych.
Wtórny objaw Raynauda charakteryzuje się w badaniu tzw. wzorem twardzinowym, w którym oprócz poszerzonych naczyń obserwuje się również ich zanikanie, prowadzące do powstawania obszarów beznaczyniowych, co bezpośrednio zagraża niedokrwieniem tkanek. Wczesne wykrycie tych anomalii dzięki kapilaroskopii umożliwia natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, chroniącego naczynia, co ma istotne znaczenie dla dalszego rokowania i jakości życia.
Jakie choroby wykrywa kapilaroskopia?
Kapilaroskopia jest ważnym badaniem w diagnostyce chorób, w których dochodzi do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych (mikroangiopatii). Pomaga w wykrywaniu i monitorowaniu takich schorzeń jak:
zapalenie skórno-mięśniowe,
mieszana układowa choroba tkanki łącznej,
toczeń rumieniowaty układowy (choć zmiany bywają tu mniej specyficzne),
układowe zapalenia naczyń, w tym choroba Behçeta i ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej zespół Wegenera).
Ponadto, badanie wykonuje się w celu oceny mikrokrążenia w przebiegu, m.in.:
zespołu Sjögrena (zwłaszcza jeśli występuje objaw Raynauda),
zakrzepicy,
nadciśnienia tętniczego krwi,
cukrzycy,
chorób dermatologicznych, np. łuszczycy, owrzodzeń,
chorób neurologicznych, np. neuropatii obwodowej, dystrofii neurowegetatywnej,
uszkodzeń naczyń substancjami toksycznymi (np. polichlorkiem winylu, promieniowaniem jonizującym).
Jak przygotować się do badania
Przez co najmniej 2 tygodnie nie usuwać skórek wokół paznokci (może to spowodować mikrourazy i wylewy, co zafałszuje wynik),
Zmyć lakier do paznokci i usunąć tipsy/hybrydy,
Unikać palenia tytoniu oraz picia mocnej kawy, herbaty oraz alkoholu bezpośrednio przed badaniem (powodują skurcz naczyń krwionośnych).
Ważne jest także, aby przebywać w temperaturze pokojowej przez co najmniej 15 minut przed rozpoczęciem kapilaroskopii, aby uniknąć fizjologicznego skurczu kapilar, spowodowanego zimnem.
Interpretacja wyników
Interpretacja wyników kapilaroskopii to proces, w którym lekarz analizuje architekturę naczyń krwionośnych pod kątem ich kształtu, wielkości oraz liczby.
Pod uwagę branych jest wiele elementów, w tym:
gęstość – prawidłowo stwierdza się od 7 do 12 naczyń na 1 mm 2 wału paznokciowego; zmniejszenie tej liczby sugeruje proces chorobowy,
wymiary – za naczynia olbrzymie (tzw. megakapilary) uznaje się te o średnicy powyżej 50 µm – są one silnym markerem chorób autoimmunologicznych,
kształt – pętle powinny być proste, w kształcie litery „U”. Dopuszczalne są nieliczne naczynia kręte lub skrzyżowane (tzw. meandry), o ile nie dominują w obrazie,
kolor skóry – powinien być bladoróżowy, bez widocznych wylewów.
Prawidłowy wynik kapilaroskopii u pacjenta z objawem Raynauda oznacza to, że z niemal 100% pewnością można wykluczyć u niego twardzinę układową w momencie badania. Z kolei wykrycie megakapilar jest wskazaniem do pilnego rozszerzenia diagnostyki reumatologicznej.